Kısa cevap: Önce takının malzemesini öğren. Çoğu takıda ilk adım aynıdır: yumuşak, temiz bir bezle silmek. Kir devam ediyorsa ılık su ve birkaç damla sıvı sabunla yıka, iyice durula ve hemen kurula. Gümüşteki kararma için gümüş parlatma bezi kullanılabilir. Kaplama takıyı ise asla sert ovalama, diş macunu ya da karbonatla temizlemeye çalışma; aşınan kaplama temizlikle geri gelmez.
Önce sorunu tanı: Kir mi, kararma mı, kaplama aşınması mı?
Koyu ya da mat görünen her takı “kararmış” değildir. Üç farklı durum var ve her birinin çözümü farklı:
| Görünüm | Muhtemel neden | Ne yapmalı? |
|---|---|---|
| Puslu, yağlı ya da parmak izli yüzey | Krem, parfüm, ter ve sabun kalıntısı | Bezle silmek ya da sabunlu suyla yıkamak genellikle yeter |
| Gümüşte sarımsı-kahverengi ya da siyahımsı ton | Gümüşün havayla tepkimesi (kararma) | Gümüş parlatma bezi |
| Kenarlarda ya da yüzüğün iç kısmında farklı renkte metal | Kaplamanın aşınması | Temizlikle düzelmez; satıcıya ya da kuyumcuya danış |
Gümüş kararması çoğunlukla yüzeyde oluşan ince bir gümüş sülfür tabakasıdır (Kanada Koruma Enstitüsü). Kaplama aşınması ise tam tersi: Üstteki renkli katman gitmiş, alttaki metal görünür olmuştur. Bunu “çıkmayan kararma” sanıp ovalamaya devam etmek kaplamayı daha da inceltir.
Temizlemeden önce kontrol listesi
- Malzeme: Çelik mi, gümüş mü, yoksa kaplamalı bir metal mi (Xuping takıların çoğu böyledir)? Ürün açıklamasına ya da faturaya bak.
- Taş, inci, mine var mı? Bunlar metalden farklı bakım ister.
- Yapıştırılmış parça var mı? Suya batırmak yapıştırıcıyı gevşetebilir.
- Sağlam mı? Sallanan taş, açılmış halka ya da gevşek kilit varsa önce onarıma götür.
Lavabonun üzerinde çalışma; küçük bir küpe arkası gidere kaçabilir. Masaya açık renkli bir havlu ser ve takıları tek tek temizle.
Bütün takılar için temel yöntem
- Kuru bezle sil. Mikrofiber ya da yumuşak pamuklu bir bez kullan. Çoğu zaman parmak izi ve krem kalıntısı bu adımda gider.
- Gerekirse sabunlu suyla yıka. Bir kaba ılık su ve birkaç damla yumuşak sıvı sabun (bulaşık deterjanı ya da bebek şampuanı) koy. Takıyı kısa süre tut, yumuşak bir bezle ya da çok yumuşak bir diş fırçasıyla nazikçe temizle.
- Durula. Temiz suyla sabunu tamamen gider; zincir halkaları ve taş arkalarında sabun kalmasın.
- Hemen kurula. Kuru bir bezle sil, sonra havada tamamen kurumasını bekle. Islak takıyı kutuya koyma.
Bu yöntem çelik ve gümüş takılarda genellikle güvenlidir. Kaplama takılarda ve taşlı modellerde suyu kısa tut ve bezle silmeyi tercih et.
Çelik takı nasıl temizlenir?
Çelik takılar en kolay temizlenen takılardır. Yukarıdaki sabunlu su yöntemi çoğu çelik takıda işe yarar. Matlık genellikle krem ya da sabun birikintisinden kaynaklanır ve yıkamayla geçer.
Çelik takı “paslanmaz” olsa da her kimyasala dayanıklı değildir. Çamaşır suyu, havuz klorü ve güçlü temizlik ürünleri yüzeyde leke bırakabilir. Çelik üzerinde altın rengi kaplama varsa ona kaplama takı gibi davran.
Gümüş takı nasıl temizlenir?
Hafif kararmış, taşsız bir gümüş takı için:
- Önce sabunlu suyla yıka ve kurula; yüzeydeki kir gitsin.
- Kararma devam ediyorsa gümüş parlatma bezi kullan. Kısa ve hafif hareketlerle sil, arada ışıkta kontrol et.
- İstediğin görünüme ulaşınca dur. Aynı yeri gereğinden fazla ovma.
Parlatma, yüzeyden çok az miktarda gümüş kaldırır. Genel amaçlı metal cilaları gümüşte kullanılmamalıdır (CCI). Bu yüzden gümüşü her taktıktan sonra parlatmak yerine sadece gerektiğinde parlat.
Bazı gümüş takılarda oyukların koyu olması tasarımın bir parçasıdır (oksitli gümüş). Bu bölgeleri parlatırsan takının derinliği kaybolur.
Xuping ve kaplama takı nasıl temizlenir?
Kaplama takıda amaç yüzeyi parlatmak değil, kaplamayı korumaktır.
- Kullandıktan sonra yumuşak, kuru bir bezle sil.
- Kir varsa bezi ılık suyla hafifçe nemlendir, sil ve hemen kurula.
- Takıyı uzun süre suda bekletme.
- Gümüş parlatma bezini kaplama takıda kullanma; içindeki parlatıcı maddeler kaplamayı aşındırabilir.
Bezde altın rengi bir iz görüyorsan dur. Bu kir değil, kaplamanın kendisi olabilir. Xuping ve kaplama takıların günlük bakımını takı bakımı rehberimizde ayrıntılı anlattık.
Taşlı, incili ve mineli takılar
Bir takıda birden fazla malzeme varsa en hassas parçaya göre davran.
- İnci: Sadece nemli, yumuşak bir bezle sil. Suya batırma, sabun ve kimyasal kullanma.
- Yapıştırılmış taşlar: Suya batırma; yapıştırıcı gevşeyebilir. Bezle sil.
- Mine: Sert fırça ve aşındırıcı kullanma; yumuşak bezle sil.
- Taş arkasındaki kir: İğne ya da kürdanla kazıma. Yumuşak diş fırçasıyla ulaşamıyorsan kuyumcuya götür.
İnternetteki tarifler: Hangileri riskli?
| Tarif | Risk |
|---|---|
| Diş macunu | Aşındırıcıdır; kaplamayı inceltir, parlak yüzeyi çizebilir. |
| Karbonat ile ovma | Aşındırıcıdır; kaplama ve yumuşak taşlara zarar verebilir. |
| Sirke, limon | Asitlidir; inci, bazı taşlar ve kaplama için uygun değildir. |
| Alüminyum folyo + karbonat + sıcak su | Sadece taşsız, kaplamasız, oksitli tasarımı olmayan gümüşte kullanılır. Diğer takılara zarar verebilir. |
| Çamaşır suyu | Hiçbir takıda kullanılmamalı; metalde leke ve hasar bırakabilir. |
Videolarda bir saniyede parlayan takı, senin takınla aynı malzemeden yapılmamış olabilir. Değer verdiğin bir takıyı deneme yapmak için kullanma ve farklı temizlik ürünlerini asla karıştırma.
Temizledikten sonra: Kararmayı geciktirmek için
- Takıyı tamamen kuru olarak sakla.
- Her takıyı ayrı bir kese ya da bölmede tut; birbirine sürtünmesin.
- Banyoda, buharlı ortamda saklama.
- Parfüm ve kremi takıyı takmadan önce sür, kurumasını bekle.
- Duş, havuz, deniz ve spor öncesinde takıları çıkar.
Bu alışkanlıklar kararmayı tamamen önlemez ama yavaşlatır ve takını daha uzun süre güzel tutar.
Ne zaman kuyumcuya gitmelisin?
- Kaplama soyulmuş ya da alttaki metal görünüyorsa.
- Taş sallanıyor, halka açılmış ya da kilit zor kapanıyorsa.
- Aileden kalan, değeri yüksek ya da antika bir parçaysa.
- Evde temizledikten sonra renk düzelmediyse.
Kuyumcuya giderken takının malzemesini ve evde ne denediğini söyle. Yeniden kaplama her takıda mümkün olmayabilir; fiyatını ve sonucunu önceden sor.
Çelik ve Xuping takıları mağazamızda inceleyebilirsin.
İlgili rehber: Çelik takının rengini neyin etkilediğini çelik takı kararır mı yazımızda bulabilirsin.
Hangi takı olursa olsun uzun süre kullanabilmen için en önemli önerilerimizi takı nasıl uzun süre korunur yazımızda topladık.
Sık sorulan sorular
Kararan takı kalitesiz mi demektir?
Her zaman değil. Gümüş doğal olarak kararır ve bu bir kalite sorunu sayılmaz. Ancak kaplama takıda alttaki metalin görünmesi, kaplamanın aşındığını gösterir.
Diş macunuyla takı temizlenir mi?
Önerilmez. Diş macunu aşındırıcıdır; kaplamayı inceltebilir ve parlak yüzeylerde ince çizikler bırakabilir.
Gümüş parlatma bezi altın rengi takıda kullanılır mı?
Kaplama takıda kullanma. Bu bezlerdeki parlatıcı maddeler kaplamayı aşındırabilir. Sadece yumuşak, kuru bir bez kullan.
Kaplaması çıkan takı temizlenince eski rengine döner mi?
Hayır. Aşınan kaplama temizlikle geri gelmez. Yeniden kaplama mümkün olup olmadığını bir kuyumcuya sor.
Takılarımı ne sıklıkla temizlemeliyim?
Her kullanımdan sonra kuru bezle silmek yeterli. Sabunlu suyla yıkamayı ya da parlatmayı sadece gerektiğinde yap.
